Bình luận BLHS 2015: Tội buộc công chức, viên chức thôi việc hoặc sa thải người lao động trái pháp luật

Bình luận BLHS 2015: Tội buộc công chức, viên chức thôi việc hoặc sa thải người lao động trái pháp luật

Vi phạm các quy định của pháp luật về lao động tùy từng trường hợp có thể bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây ra hậu quả đến mức phải bị xử lý hình sự được quy định trong BLHS. Pháp luật nước ta luôn có chính sách bảo vệ người lao động trong quan hệ lao động bởi xuất phát từ tư duy nhận thức rằng người lao động là bên yếu thế hơn trong quan hệ này. Bởi vậy các chính sách về quản lý và sử dụng lao động luôn được điều chỉnh phù hợp với sự phát triển của xã hội, trong đó việc quy định về Tội buộc công chức, viên chức thôi việc hoặc sa thải người lao động trái pháp luật tại Điều 162 BLHS 2015 là một tội danh hoàn toàn mới.

Tội buộc công chức, viên chức thôi việc hoặc sa thải người lao động trái pháp luật được thiết kế thành 3 khoản. Khoản 1 quy định về cấu thành cơ bản và các hành vi phạm tội. Khoản 2 quy định cấu thành tăng nặng với các trường hợp tăng nặng trách nhiệm hình sự. Khoản 3 quy định về hình phạt bổ sung.

  1. Về phía người phạm tội

a.Hành vi phạm tội

Hành vi phạm tội được mô tả chi tiết trong cấu thành cơ bản của tội này tại khoản 1 điều 159 Bộ luật hình sự 2015, theo đó: Người nào vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà thực hiện một trong các hành vi sau đây làm cho người bị thôi việc, người bị sa thải hoặc gia đình họ lâm vào tình trạng khó khăn hoặc dẫn đến đình công thì sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự,các hành vi bao gồm:

Hành vi ra quyết định buộc thôi việc trái pháp luật đối với công chức, viên chức: Hành vi này được áp dụng đối với công chức, viên chức,tức là các đối tượng đang làm việc trong các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập hoặc các cơ quan, tổ chức hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Cần lưu ý có pháp luật riêng điều chỉnh đối với các đối tượng là công chức, viên chức mà cụ thể hiện hành là Luật cán bộ, công chức và Luật viên chức.Trong các quy định hiện hành đều nói rõ về quản lý, tuyển dụng và sử dụng viên chức, công chức. Tức là có hành lang pháp lý cụ thể cho việc buộc thôi việc đối với các đối tượng này khi rơi vào các trường hợp cụ thể.

Luật cán bộ, công chức hiện hành quy định công chức 02 năm liên tiếp hoàn thành nhiệm vụ nhưng còn hạn chế về năng lực hoặc có 02 năm liên tiếp, trong đó 01 năm hoàn thành nhiệm vụ nhưng còn hạn chế về năng lực và 01 năm không hoàn thành nhiệm vụ thì cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền bố trí công tác khác. Công chức 02 năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ thì cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền giải quyết thôi việc. Hoặc trường hợp công chức bị Tòa án kết án phạt tù mà không được hưởng án treo thì đương nhiên bị buộc thôi việc kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật

Luật viên chức quy định viên chức vi phạm các quy định của pháp luật trong quá trình thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ thì tuỳ theo tính chất, mức độ vi phạm thì có thể phải chịu hình thức buộc thôi việc. Viên chức bị Tòa án kết án phạt tù mà không được hưởng án treo hoặc bị Tòa án kết án về hành vi tham nhũng thì bị buộc thôi việc, kể từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

Hành vi sa thải trái pháp luật đối với người lao động: Sa thải người lao động là một hình thức xử lý kỷ luật đối với người lao động vi phạm pháp luật hoặc vi phạm kỷ luật lao động ở mức nghiêm trọng nhất trong nội quy lao động. Việc sa thải phải đúng căn cứ và đúng quy trình sa thải theo quy định của BLLĐ hiện hành. Mọi hành vi sa thải sai về căn cứ hoặc sai về quy trình sa thải đều được xác định là sa thải trái pháp luật đối với người lao động.

Cưỡng ép, đe doạ buộc người lao động, công chức, viên chức phải thôi việc: Cưỡng ép, đe dọa ở đây là cưỡng ép về tinh thần chứ không rơi nhiều vào trường hợp cưỡng ép bằng bạo lực. Hành vi cưỡng ép phải vì mục đích đe dọa người lao động, công chức, viên chức phải thôi việc và có thể hành vi này được diễn ra dưới nhiều trạng thái, cách thức khác nhau.

b.Hậu quả của tội phạm

Cần lưu ý, tội phạm này không đặt ra để xử lý các hành vi buộc người khác phải thôi việc trái pháp luật mà xử lý đối với hậu quả từ hành vi đó gây ra. Tức là hành vi buộc người khác thôi việc đó chỉ là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới hậu quả trên thực tế và điều luật này cấu thành vật chất, tức là phải có hậu quả mới truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hậu quả ở đây là làm cho người bị thôi việc, người bị sa thải hoặc gia đình họ lâm vào tình trạng khó khăn hoặc dẫn đến đình công. Tình trạng khó khăn ở đây Luật không hướng dẫn chi tiết và cụ thể, bởi vậy cần căn cứ vào thực tiễn và chờ hướng dẫn của TANDTC về tình tiết này. Tuy nhiên có thể hiểu tình trạng khó khăn là khó khăn về tài chính dẫn đến nợ nần chồng chất hoặc bệnh tật từ việc bị sa thải hoặc buộc thôi việc nêu trên.

c.Chủ thể thực hiện hành vi

Chủ thể thực hiện hành vi trường hợp này phải là người có thẩm quyền sa thải hoặc buộc thôi việc người khác. Tức là người có chức vụ quyền hạn trong quản lý,sử dụng công chức, viên chức hoặc người sử dụng lao động trong sử dụng lao động.

Tuy nhiên đối với hành vi cưỡng ép, đe doạ buộc người lao động, công chức, viên chức phải thôi việc thì chủ thể không phải lúc nào cũng là người trực tiếp ra quyết định sa thải, buộc thôi việc mà có thể là người khác, ví dụ như việc phó giám đốc, trưởng phòng…là người đã cưỡng ép, đe dọa để người khác phải thôi việc chứ không phải người có chức vụ quyền hạn cao nhất trong cơ quan, tổ chức đó.

  1. Về phía nạn nhân

Nạn nhân ở đây là công chức: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.

Nạn nhân ở đây là viên chức: Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.

Nạn nhân ở đây là người lao động: Người lao động là người từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, làm việc theo hợp đồng lao động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động.

Điểm chung của nạn nhân là bị buộc thôi việc trái pháp luật dẫn đến bản thân hoặc gia đình lâm vào hoàn cảnh khó khăn hoặc dẫn đến việc đình công.

  1. Hình phạt

Theo quy định tại khoản 1 điều 162 BLHS 2015, người nào vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác mà thực hiện một trong các hành vi được mô tả tại khoản này mà làm cho người bị thôi việc, người bị sa thải hoặc gia đình họ lâm vào tình trạng khó khăn hoặc dẫn đến đình công, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm. Như vậy phạm tội thuộc khoản 1 điều này là loại tội ít nghiêm trọng.

Theo quy định tại khoản 2 điều này về cấu thành tăng nặng, phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau, thì bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm

Đối với 02 người trở lên: Là trường hợp phạm tội đối với nhiều người. Cho thấy ý thức coi thường pháp luật của người phạm tội.

Đối với phụ nữ mà biết là có thai: Phụ nữ có thai là đối tượng được bảo vệ không chỉ riêng tại pháp luật hình sự. Phụ nữ có thai mất việc không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ còn ảnh hưởng đến việc chăm sóc thai nhi do mất đi nguồn thu nhập và lao động.

Đối với người đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi: Là trường hợp thực hiện chính sách bảo vệ bà mẹ và trẻ em. Trẻ dưới 12 tháng tuổi là độ tuổi rất non nớt, người mẹ nuôi con dưới 12 tháng cần điều kiện tốt nhất về tài chính lẫn sức khỏe, tâm lý nên việc buộc thôi việc hoặc sa thải đối với họ sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng.

Làm người bị buộc thôi việc, người bị sa thải tự sát: Là hậu quả từ việc sa thải cho thấy mức độ nghiêm trọng của hành vi khi tác động dẫn tới quyền được sống của con người bị ảnh hưởng. Dĩ nhiên đây phải là yếu tố tác động có thể là trực tiếp, cũng có thể là gián tiếp nhưng phải có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả thì mới xác định được chính xác trong trường hợp này.

An Nguyên

ĐẶT CÂU HỎI CỦA BẠN

Mọi câu hỏi xin gửi đến email: lgp@lgp.vn. Nếu cần trả lời khẩn cấp, vui lòng gọi tổng đài tư vấn 1900 6665. Xin cảm ơn!